PAAZ - Psychiatrie om bij te lachen

15 maart 2026 • Henk Maurits • FILMRECENSIE

Voor een gezellig avondje uit denk je niet direct aan een film over een jonge vrouw met problemen op een psychiatrische afdeling. En toch is de film PAAZ zeker de moeite waard om naar toe te gaan. Om ervan te leren, na te denken over dood en zelfdoding, en er ook nog lol aan te beleven. Een lichtvoetig drama over een serieus onderwerp, dat begint met een ambivalente suïcidepoging en vervolgens op een speelse manier de mentale gevolgen daarvan overziet. 

Humor
Filmmaakster Anne de Clercq wist al heel snel dat ze de bestseller van Myrthe van der Meer uit 2012 wilde verfilmen.  Ze herkende veel in het karakter van Emma, die met een burn-out wordt opgenomen op de PAAZ en daar uiteindelijk vijf maanden verblijft vanwege suïcidale depressies. Van der Meer schreef er een prachtig, voor velen herkenbaar boek over, dat in 2013 de Psyche Mediaprijs kreeg en waarvan er inmiddels meer dan 130.000 zijn verkocht. 

Myrthe van der Meer schreef ook zelf mee aan het scenario van de film, die dezelfde cynisch, humoristische ondertoon heeft als het boek, maar niet een 1-op-1 verfilming daarvan is.  Filmmaakster Anne de Clercq kleurde het oorspronkelijke verhaal op haar eigen manier in, met komische elementen en vrolijke muziek, om er toch voor alles een aantrekkelijke speelfilm van te maken. Daarbij kreeg zij alle steun van de volstrekt geloofwaardige en overtuigende Gaite Jansen in de rol van Emma. Zij draagt de film en is de spil waar alles om draait. Haar grappen trekken je door de film heen en smoren de kritiek die je kunt hebben over de nogal simpele en eendimensionale manier waarop de PAAZ wordt uitgebeeld.

Verpleegkundigen die alleen pillen uitdelen of je ’s nachts uit je slaap houden, een psychiater die overkomt als een toezichthouder, op haar kantoor overnacht, en ook somber wordt omdat haar vriendin de relatie heeft verbroken. De patiënten daaromheen zijn soms nogal stereotiep en functioneren meer als decorum, bedoeld om het karakter van Emma wat meer in te kleuren, te spiegelen of er een ‘situation comedy’ van te maken. Behalve Boudewijn, die net als Emma met suïcidegedachten rondloopt en die medeverantwoordelijk is voor de ommekeer bij Emma.

Burn-out
Het verhaal is opgehangen aan de mentale ontwikkeling die Emma doormaakt op de PAAZ. Een hyperactieve medewerkster van een uitgeverij, die haar vakantie laat lopen voor haar werk en dat niet kan loslaten, zelfs niet nadat ze met haar auto het water is ingereden.  Suïcidaal? Burn-out? Niet voor Emma, die voelt zich hooguit “misschien een mini beetje overspannen.” Ze is helemaal OK, zo horen we haar steeds zeggen, en als de psychiater zegt dat ze suïcidaal is door een depressie, moet ze daar hard om lachen.

Daarin wordt ze gesterkt door haar moeder, die zich ook niet kan voorstellen dat haar perfecte dochter iets mankeert. “Hooguit even een dipje”. Intussen blijft Emma ontkennen, grappen maken en wegduiken. Door de pillen wordt ze wel rustiger, heeft haar werk losgelaten en begint op verzoek van de psychiater, een gesproken dagboek bij te houden, waarin ze wel zegt: “ik ben een gevaar voor mezelf en zit vast in mijn hoofd.” Maar voor de buitenwereld zit ze nog in een soort kuuroord, om wat uit te rusten. 

Kantelpunt
Een kantelpunt in de film is het intieme contact dat ze opbouwt met Boudewijn. Een jonge vader met een agressieprobleem, die om die reden zijn zoontje niet meer mag zien en net als Emma de PAAZ niet echt serieus neemt. Ze vinden elkaar in hun suïcidale gedachten en een eventuele gezamenlijke dood. Maar eerst willen ze dan nog een avond en een nacht samen goed de beest uithangen. Net zoals de patiënten in One Flew over the Cuckoos Nest, die een dagje uitbreken van de afdeling om er tijdens een boottochtje wat leuks van te maken. 

Dat geldt ook voor het uitstapje van Emma en Boudewijn, dat vooral vrolijk en sexy moet zijn om de kijker wat leuke scènes te bezorgen, maar dat niet het sterkste deel van de film is. Wel wordt langzaam toegewerkt naar een climax in de richting van een suïcidepoging. Boudewijn wordt daarin steeds meer de gangmaker terwijl Emma Langzaam afhaakt. Door de PAAZ voelt ze weer dat ze leeft. “Ik voel stukjes van mezelf terugkomen.” 

Dat gevoel wordt versterkt nadat Boudewijn er, notabene na terugkomst in de PAAZ, onverwachts toch een einde aan heeft gemaakt. Daar wordt in de film wel erg gemakkelijk aan voorbij gegaan omdat het perspectief steeds bij Emma ligt. Het gaat er meer om wat het bij haar teweeg brengt. En dan blijkt dat het verdriet en de rouw over de suïcide van Boudewijn, in combinatie met pillen, mediteren en beter slapen hun werk hebben gedaan. Emma is ‘beter’ en kan beginnen aan haar boek.   

PAAZ. Anne de Clercq, Ned. 2026, 107 min. Sinds 26 februari te zien in de bioscopen.