Pittige en zoete kanten van rouw

7 maart 2018 • Timo van Kempen THEATER

vrouw die alles had2Hoe lang mag je rouwen als je een dierbare verliest? En op welke manier? Wanneer begint je manier van rouwen eigenaardigheden te vertonen die de barst met de wereld nóg groter maakt? Nóg groter dan die al is vanwege de dood van je geliefde…. Moet je het perspectief dan verleggen naar de GGZ en haar biomedische hulpverleners? Ligt daar dan je heil en het herstel van verbinding met de wereld? Kinder- en jeugdpsychiater Odette de Theije maakte een theatervoorstelling over rouw.  

Geen sprookje
‘De vrouw die alles had’ klinkt als de titel van een sprookje. Een titel waarin je het onheil al kunt proeven. Het kan niet goed gaan, dit verhaal. Het voorspelt letterlijk en figuurlijk drama.

De Theije biedt, een professioneel team theatermakers achter zich, met haar kleurrijke voorstelling een hoopgevend en krachtig pleidooi om mensen niet alleen te beoordelen op hun gedrag, maar om ieders eigen, unieke manier van rouw te erkennen. `Want rouw is de achterkant van liefde’.

Aan de eigenaardigheden die zich tijdens rouw kunnen voordoen, hoeft niet noodzakelijkerwijs een psychiater te pas te komen. Daarvoor is de voorstelling een pleidooi. Odette de Theije is een spontane en vitale vrouw van wie je je kunt voorstellen dat zij geknipt is voor de rol van kinderpsychiater. Iemand die vastgelopen kinderen in beweging kan krijgen.

Haar werk bracht zo z’n besognes met zich mee, maar ze was gelukkig in de liefde en getrouwd. De voorstelling laat zien hoe mooi ontluikende die liefde is. Dagelijkse activiteiten zoals ijs eten in een film, worden intieme langgerekte momenten die door de intensiteit onuitwisbaar op de ziel worden geschreven. Odettes man was clown van beroep. Dat spreekt tot de verbeelding en levert de basis voor een schat aan attributen. Het gaat over rouw, is af en toe ook grappig. Er wordt ook gelachen’, aldus de actrice.

Dood en leven
In De vrouw die alles had staan zowel de dood als het leven centraal. De dood duikt als vaste metgezel op in het verhaal van de actrice én in de attributen die samen het intieme decor van een woonkamer vormen. De attributen zijn uit het leven van de Theije gegrepen. Uit tassen, lades, koffers en zakken komen voorwerpen die eens toebehoorden aan de overledenen in haar leven. Het zijn er veel. Van verre, meer nabije familieleden tot aan haar eigen man. Hij overlijdt. Onverwacht en op jonge leeftijd.

De bezoeker wordt deelgenoot van de letterlijke en figuurlijke weerbarstigheden van het bestaan. Ze worden verteld én uitgespeeld in elkaar snel opvolgende, afwisselende scènes. Op het podium, in de hoek van het decor, staat een kapstok met daaraan een zwarte clownsjas en een kleurige regenjas. De jassen aan de kapstok leveren een desolaat beeld op. Door de abruptheid van de dood wordt de huiselijk aandoende kapstok de stille getuige van verlies. Kleur en huiselijkheid maken plaats voor leegte. In die leegte kunnen eigenaardigheden ontstaan die voor de buitenwereld soms vreemd aandoen.

‘Ik heb moeite met spullen wegdoen. Is dat gek?’ vraagt de hoofdpersoon zich af. Iets eigenaardigs dat in die voorstelling te zien is, is het bewaren van spullen. ‘Het begint met bewaren. Van spullen. Met herinneringen. Aan mensen. Ook als iemand er niet meer is. Niet dat je die ander dan hebt, maar je hebt hem of haar ook niet niet. Wat blijft is de verbinding. Die bewaar je. Die bewaar ik…’

Kwetsbaar
Ofschoon autobiografisch van opzet, is de inhoud en thematiek van De vrouw die alles had een flinke maat groter dan het persoonlijke verhaal van de actrice. De manier waarop kort wordt gerefereerd aan recente terreuraanslagen brengt de Theijes persoonlijke verhaal naar het grotere collectief. Het wordt zo indringend gebracht dat het bijna ongemakkelijk wordt. Zó voelbaar wordt de kwetsbaarheid van het bestaan.

Nadat zij de eigenheden van haar persoonlijke rouwproces rond het verlies van haar man heeft uitgespeeld, langgerekt en tot in detail, ontstaat een ontlading. In de explosie op het podium maken de attributen die representaties zijn van ogenschijnlijk gestolde herinneringen aan haar man, plaats voor het beeld van wie hij was als mens van vlees en bloed. Verliest de hoofdpersoon zichzelf in deze uitbarsting of is het de noodzakelijke catharsis die het normale, noem het ‘het gezonde’, van het rouwproces bloot legt?

De kijkers worden deelgenoot van meerdere gedaantes die tijdens een rouwproces kunnen passeren. Daarmee wordt ook de wereld buiten de decors van het persoonlijke verhaal weer zichtbaar. Bij het verlaten van de zaal denk ik even terug aan de dramatische muziek waarmee het theaterstuk ruim een uur eerder begon: een klassieke uitvoering van U2’s klassieker ‘With or without you’. Drama en dramatiek sluiten licht en lichtheid niet uit. Wat dit betreft hoeft er niet noodzakelijkerwijs een psychiater aan te pas te komen.

Hommage
De vrouw die alles had is zowel een hommage aan haar overleden echtgenoot als aan het rouwproces dat de Theije doormaakte. De actrice laat zien dat zij naast haar vak als psychiater ook thuis is in de podiumkunsten. Zij kan zich scharen in het select gezelschap van psychiaters die de innerlijke leefwereld uitbreiden met geesteswetenschappen als filosofie, ethiek of theologie. Of met de schone kunsten, in dit geval: theater. Dat biedt inzicht in andere perspectieven. Vergeleken daarbij is het landschap van de technische, doorgaans biomedische psychiatrie, erg vlak en bleek.

De vrouw die alles had is op zondagavond 18 maart om 20 uur te zien in De Gelderlandfabriek in Culemborg.

Informatie en speellijst: www.devrouwdiealleshad.nl